Czy obrzęd dziadów rzeczywiście wywodzi się od staropruskiej „uczty kozła”? Próba rozstrzygnięcia nieścisłości związanych z Mickiewiczowską wizją rodowodu obrzędu dziadów
DOI:
https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.5566Słowa kluczowe:
Dziady, Adam Mickiewicz, „uczta kozła”, religia dawnych PrusówAbstrakt
W drugiej redakcji przedmowy do Dziadów części drugiej Mickiewicz wspomniał o odległej genezie obrzędu dziadów, który według romantycznego poety, w czasach pogańskich określano mianem „uczty kozła”. Informacje na temat staropruskiej ceremonii poświęcenia kozła pozyskiwał wieszcz za pośrednictwem Kroniki Pruskiej Szymona Grunaua. Dotychczas badacze sądzili głównie, że w taki sposób chciał nawiązać do antyku — „ucztę kozła” skojarzył z pieśnią kozła, a więc z początkami tragedii greckiej. Celem niniejszego artykułu jest zidentyfikowanie, jaką uroczystością jest „uczta kozła” oraz ustalenie, czy rzeczywiście da
się ją utożsamić z obrzędem dziadów.
Pobrania
Bibliografia
Bąk M., Mickiewicz jako erudyta (w okresie wileńsko-kowieńskim i rosyjskim), Katowice 2004.
Gajda A., Święta i obrzędy rodzimej wiary, „Państwo i społeczeństwo” 2007, nr 2, s. 65–85.
Kawiński P., „Kaukie sunt lemures…”. Pruskie i litewskie kauki w kontekście ich związków ze światem zmarłych, [w:] Litwa i jej sąsiedzi w relacjach wzajemnych (XIII–XVI w.), red. A. Kołodziejczyk, R. Kubicki, M. Radoch, Olsztyn–Gdańsk 2014, s. 107–119.
Kawiński P., Sacrum w wyobrażeniach pogańskich Prusów. Próba interpretacji na pograniczu historii i etnologii religii, Olsztyn 2018.
Klimka L., Straižys V., Obraz kosmosu u dawnych Bałtów, przeł. M. Żuk, „Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury” 1999, t. 11, s. 139–164.
Kleiner J., Mickiewicz. Dzieje Gustawa, Lublin 1995.
Kolankiewicz L., Dziady. Teatr święta zmarłych, wyd. 2, Gdańsk 2020.
Kosman M., Litwa pierwotna. Mity, legendy, fakty, Warszawa 1989.
Korczak L., Litwa. Przechowana tożsamość, Kraków 1998.
Mały słownik kultury dawnych Słowian, red. L. Leciejewicz, Warszawa 1988
Łasicki J., Sandecki-Malecki J., O bogach i wierzeniach dawnych Żmudzinów, Litwinów i Prusów, przeł. i oprac. M. Wolf, Wrocław 2019.
Mickiewicz A., Dziady kowieńsko–wileńskie, oprac. J. Skuczyński, Wrocław 2012.
Mickiewicz A., Grażyna. Powieść litewska, wyd. 3, z wstępem J. Tretiaka i objaśnieniami H. Życzyńskiego, Kraków 1928.
Możdżeń J., Synkretyzm religijny Prusów na podstawie kroniki Szymona Grunaua, „Pruthenia. Pismo poświęcone Prusom i ludom bałtyjskim” 2011, t. 6, s. 221–248.
Okulicz-Kozaryn Ł., Życie codzienne Prusów i Jaćwięgów w wiekach średnich (IX–XIII w.), Warszawa 1983.
Otello R., Obchody żniwne na Mazurach, „Komunikaty Mazursko–Warmińskie” 1978, nr 2, s. 263–278.
Pigoń S., Do źródeł „Dziadów” kowieńsko-wileńskich, Wilno 1930.
Pigoń S., Formowanie „Dziadów” części drugiej. Rekonstrukcja genetyczna, Warszawa 1967.
Sinko T., Mickiewicz i antyk, Wrocław 1957.
Szyjewski A., Religia Słowian, Kraków 2003.
Przybylski R., Słowo i milczenie bohatera Polaków. Studium o „Dziadach”, Warszawa 1993.
Skuczyński J., Podstawy obrzędowe a przestrzeń teatralna w „Dziadach”, „Pamiętnik Literacki” 1988, t. 79, z. 2, s. 5–47.
Stanisz M., Między erudycją, retoryką i świadectwem. Kilka uwag o treści i funkcjach przypisów w twórczości Adama Mickiewicza. Część I (do 1826 roku), [w:] Sarmackie theatrum, t. 5: Między księgami, red. M. Barłowska i M. Walińska, Katowice 2012, s. 155–178.
Stanisz M., Przedmowy romantyków. Kreacje autorskie, idee programowe, gry z czytelnikiem, Kraków 2007.
Stefanowska Z., „Formowanie „Dziadów” części drugiej. Rekonstrukcja genetyczna”, Stanisław Pigoń, Warszawa 1967, Państwowy Instytut Wydawniczy, ss. 148, 2 nlb.: [recenzja], „Pamiętnik Literacki” 1970, t. 61, nr 1, s. 343–361.
Stryjkowski M., Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi, t. 1., oprac. M. Malinowski, Warszawa 1846.
Wantowska M., „Dziady” kowieńsko–wileńskie, [w:] Ludowość u Mickiewicza, red. J. Krzyżanowski i R. Wojciechowski, Warszawa 1958, s. 199 320.
Wijaczka J., Procesy o czary w Prusach Książęcych (Brandenburskich) w XVI–XVIII wieku, Toruń 2007.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe.