Ekskluzywizm doświadczenia artystycznego

Auteur/ices

DOI :

https://doi.org/10.55225/hcs.540

Mots-clés :

ekskluzywizm, doświadczenie artystyczne, dionizyjski, artyzm, dostojny

Résumé

Sztuka, gdyby stała otworem dla ogółu, powodowałaby niepowetowane straty – można stwierdzić, parafrazując słowa jednego z najważniejszych filologów nowożytnych, Fryderyka Nietzschego. Charakter sztuki — na wskroś eksperymentatorski i oscylujący wokół niepewności i bezcelowości — skutecznie uniemożliwia dostęp do niej dla każdego. Popularyzacja dzieła sztuki pozostaje założeniem szkodliwym społecznie, ponieważ doprowadza do autodestrukcji „natury przeciętne”. Ekskluzywizm doświadczenia artystycznego poręcza tożsamość dzielnych osobowości gotowych na liczne poświęcenia i niebezpieczeństwa. Granica między obłędem a stanem natchnienia jest bardzo cienka. Jej przekraczanie wymaga niezwykłego wyczucia i subtelności. Stendhal w dziele O miłości w duchu szowinizmu arystokratycznego stwierdza: „pomimo wielu starań nie mogę dać uszu głuchym i oczu ślepym”. Zatem psychagogia artyzmu jest paradoksalnym przedsięwzięciem i wynikiem nieporozumień wynikłych z forsowania modelu edukacji ufundowanej na absolutyzmie egalitaryzmu. Jednocześnie doświadczenie artystyczne nikogo i niczego nie wyklucza, gdyż jest rodzajem najwykwintniejszej apologii Życia. W akcie twórczym, szczególnym rodzaju aktywności, na wskroś sporadycznej i rzadkiej, gotowość na Nowe zajmuje centralne miejsce. Nieprzewidywalność, która przeraża większość, jest najwyższym rodzajem inspiracji dla tworzącego. By coś powstało par excellence, nie może wcześniej istnieć, nawet w nadprzyrodzonej rzeczywistości. Nie może być też uprzednio pomyślane, jeśli ma być niepowtarzalne. A to już wymyka się wszelkim regułom. Człowiek wierzy w prawdę, artysta w świat — siedlisko tajemniczości.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

Barthes R., Mitologie, tłum. A. Dziadek, Warszawa 2008.

Barthes R., Przyjemność tekstu, tłum. A. Lewańska, Warszawa 1997.

Bataille G., Doświadczenie wewnętrzne, tłum. O. Hedemann, Warszawa 1998.

Bataille G., Literatura a zło, tłum. M. Wodzyńska-Walicka, Kraków 1992.

Benisz H., Estetyka Nietzschego jako nowa filozofia człowieka, „Przegląd Filozoficzny” 1998, r. 7, nr 4 (28), https://pf.uw.edu.pl/images/NUMERY_PDF/028/PF_1998-R7_4_03_Benisz-H_Estetyka.pdf [dostęp: 10 maja 2023 r.].

Brzozowski S., Kultura i życie. Zagadnienia sztuki i twórczości w walce o światopogląd, Wydawnictwo Instytutu Literackiego, Warszawa 1936.

Carlyle T., Bohaterowie, tłum. T. Macios, Kraków 2006.

Chmielowski F., Sztuka i doświadczenie, „Estetyka i Krytyka” 2005–2006, nr 9/10, s. 63–75, https://pjaesthetics.uj.edu.pl/documents/138618288/139072857/eik_9-10_5.pdf/2c71b0e0-1c13-435e-8618-72cccc9508e1 [dostęp: 22 marca 2023 r.].

Chodkowski R., Widownia antycznego teatru greckiego, „Roczniki Humanistyczne” 2001, t. 49, z. 3, s. 61–93, https://bibliotekanauki.pl/articles/1954797.pdf, [dostęp: 23 maja 2023 r.].

Dankowska J., Miejsce muzyki w filozofii Fryderyka Nietzschego, „Estetyka i Krytyka”

, t. 1, nr 1, s. 24, https://pjaesthetics.uj.edu.pl/documents/138618288/

/EiK01_02_Dankowska.pdf/7d9b86be-58fe-44d9-961e-f257723db2a8 [dostęp: 20.04. 2023].

Deleuze G., Nietzsche, tłum. B. Banasiak, Warszawa 2000.

Domeracki P., Elzenbergowski arystokratyzm ducha, [w:] Elzenberg — tradycja i współczesność, red. W. Tyburski, R. Wiśniewski, Toruń 2009, https://repozytorium.umk.pl/bitstream/handle/item/1120/DOMERACKI%20Piotr%20-%20Elzenbergowski%20arystokratyzm%20ducha.pdf?sequence=1, [dostęp: 15 kwietnia 2023 r.].

Gombrowicz W., Dzienniki 1953–1969, Kraków 2007.

Górska I., Doświadczenie jako próba dzieła — próba siebie, „Pamiętnik Literacki” 2012, nr 2, s. 115–139, http://rcin.org.pl/Content/63752/PDF/WA248_81711_P-I-30_gorska-doswiadczenie_o.pdf [dostęp: 22 marca 2023 r.].

Harrison J.E., Religion of Ancient Greece, Londyn 1913.

Jaspers K., Rozum i egzystencja. Nietzsche a chrześcijaństwo, Warszawa 1991.

Klossowski P., Nietzsche i błędne koło, tłum. B. Banasiak i K. Matuszewski, Warszawa 1996.

Kłosiewicz O., Literatura jako doświadczenie magiczne w ujęciu estetyki i antropologii kultury, Warszawa 2013, https://depotuw.ceon.pl/bitstream/handle/item/344/doktorat.olga_k%C5%82osiewicz.pdf?sequence=1 [dostęp: 9 maja 2023 r.].

Kumaniecki K., Historia kultury starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa 1964.

Lautréamont C., Pieśni Maldorora i Poezje, tłum. M. Żurowski, Warszawa 1976.

Lichtenberg G.C., Philosophical Writings, Albany 2012.

Machiavelli N., Il principe, rozdz. XXV, 1814.

Michels S., Nietzsche and the Religion of the Future, „Animus: A Philosophical Journal for Our Time” 2004, nr 9, s. 52–72, https://digitalcommons.sacredheart.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1017&context=gov_fac [dostęp: 7 września 2022 r.].

Mikołejko Z., Mity tradycjonalizmu integralnego. Julius Evola i kultura religijno-filozoficzna prawicy, Warszawa 1998, https://bibliotekanauki.pl/books/1365644.pdf [dostęp: 26 maja 2023 r.].

Nietzsche F., Nachlaß 1884–1885, tłum. G. Kowal, Warszawa 2011.

Nietzsche F., Pisma pozostałe, tłum. B. Baran, Kraków 2004.

Nietzsche F., Wędrowiec i jego cień, tłum. R. Mitoraj, Kraków 2005.

Nietzsche F., Wiedza radosna, tłum. M. Łukasiewicz, A. Kopacki, L. Staff, Gdańsk 2008.

Nietzsche F., Wola mocy, tłum. K. Drzewiecki, S. Frycz, Kraków 2011.

Pieniążek P., Suwerenność a nowoczesność. Z dziejów poststrukturalistycznej recepcji myśli Nietzschego, Łódź 2006.

Prusik W., Sztuka i mistyka: ekspresja jako artystyczne doświadczenie absolutu, „Analiza i Egzystencja” 2013, nr 21, s. 131–147, https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Analiza_i_Egzystencja/Analiza_i_Egzystencja-r2013-t21/Analiza_i_Egzystencja-r2013-t21-s131-147/Analiza_i_Egzystencja-r2013-t21-s131-147.pdf [dostęp: 22 maja 2023 r.].

Rochefoucauld F. de La, Maksymy i rozważania moralne, tłum. T. Boy-Żeleński, Kraków 2004.

Różewicz T., Poezja, dramat, proza, Wrocław 1973.

Sandauer A., Liryka i logika. Wybór pism krytycznych, Warszawa 1969.

Stendhal, Czerwone i czarne, tłum. T. Boy-Żeleński, wolnelektury.pl, http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/stendhal-czerwone-i-czarne [dostęp: 30 maja 2023 r.].

Stendhal, O miłości, tłum. T. Boy-Żeleński, wolnelektury.pl, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/stendhal-o-milosci.html [dostęp: 30 maja 2023 r.].

Stendhal, Pustynia parmeńska, tłum. T. Boy-Żeleński, Warszawa 2018.

Tukidydes, Wojna peloponeska, tłum. K. Kumaniecki, Warszawa 1953.

Téléchargements

Publiée

2023-12-21

Numéro

Rubrique

Artykuły naukowe

Comment citer

Borkowski, M. (2023). Ekskluzywizm doświadczenia artystycznego. Humanities and Cultural Studies, 4(2), 7-30. https://doi.org/10.55225/hcs.540